рдореБрдЦреНрдп рд╕рд╛рдордЧреНрд░реА рдкрд░ рдЬрд╛рдПрдБ
Technical KisanрдЦреЗрддреА, рддрдХрдиреАрдХ рдХреЗ рд╕рд╛рде
рдХреБрд╕реБрдо (рдХрд░рдбреА)рд░рдмреАрдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ рдХреБрд╕реБрдо рдХрд┐рд╕реНрдордЕрдкрдбреЗрдЯ рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ 28 рдЕрдЧрд╕реНрдд 2026

Manjira

рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ рд╡ рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдХреА рдХреБрд╕реБрдо рдкрдЯреНрдЯреА рдореЗрдВ рд▓рдВрдмреЗ рд╕рдордп рд╕реЗ рдЙрдЧрд╛рдИ рдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ рдХрд┐рд╕реНрдо (JSF-1), рд╕реНрдерд╛рдиреАрдп рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА рдХреЗ рдЕрдиреБрдХреВрд▓, рднрд░реЛрд╕реЗрдордВрдж рдЙрдкрдЬ рдХреЗ рд╕рд╛рдеред

рд╕реАрдЬрд╝рдирд░рдмреА
рдкрдХрдиреЗ рдХреА рдЕрд╡рдзрд┐рд▓рдЧрднрдЧ 120тАУ130 рджрд┐рди
рдЕрдкреЗрдХреНрд╖рд┐рдд рдЙрдкрдЬрдмрд╛рд░рд╛рдиреА рд▓рдЧрднрдЧ 8тАУ12 рдХреНрд╡рд┐рдВрдЯрд▓/рд╣реЗ.; рд▓рдЧрднрдЧ 30% рддреЗрд▓
рдЙрдкрдпреБрдХреНрдд рдорд┐рдЯреНрдЯреАрддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ / рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдкрдЯреНрдЯреА рдХреА рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА

рдЬрд╝рд░реВрд░реА рддрдереНрдп

рдкреНрд░рдХрд╛рд░
рдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ рдХреБрд╕реБрдо рдХрд┐рд╕реНрдо
рд╕реАрдЬрд╝рди
рд░рдмреА
рдкрдХрдиреЗ рдХреА рдЕрд╡рдзрд┐
рд▓рдЧрднрдЧ 120тАУ130 рджрд┐рди
рдмреАрдЬ рджрд░
рдЕрдХреЗрд▓реА рдлрд╝рд╕рд▓ 45 рд╕реЗрдореА рдХрддрд╛рд░реЛрдВ рдореЗрдВ 10тАУ12 рдХрд┐рдЧреНрд░рд╛/рд╣реЗ.; рдореЗрдбрд╝ / рдЕрдВрддрд░-рдлрд╝рд╕рд▓ рд▓рдЧрднрдЧ 5тАУ6 рдХрд┐рдЧреНрд░рд╛/рд╣реЗ.
рдЕрдкреЗрдХреНрд╖рд┐рдд рдЙрдкрдЬ
рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рд▓рдЧрднрдЧ 8тАУ12 рдХреНрд╡рд┐рдВрдЯрд▓/рд╣реЗ.; рд▓рдЧрднрдЧ 30% рддреЗрд▓
рдЙрдкрдпреБрдХреНрдд рдорд┐рдЯреНрдЯреА
рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ / рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдкрдЯреНрдЯреА рдХреА рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА
рдЬрд╛рд░реА
рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ / рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рдЗрд▓рд╛рдХрд╝реЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ рдХреБрд╕реБрдо рдХрд┐рд╕реНрдо (JSF-1)

рдЗрд╕ рдХрд┐рд╕реНрдо рдХреЗ рдмрд╛рд░реЗ рдореЗрдВ

рдордВрдЬреАрд░рд╛ (JSF-1) рдПрдХ рдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ рдХреБрд╕реБрдо рдХрд┐рд╕реНрдо рд╣реИ рдЬреЛ рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ рд╡ рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдХреА рдХреБрд╕реБрдо рдкрдЯреНрдЯреА рднрд░ рд▓рдВрдмреЗ рд╕рдордп рд╕реЗ рдЙрдЧрд╛рдИ рдЬрд╛рддреА рд╣реИред рдпрд╣ рд╕реНрдерд╛рдиреАрдп рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА рдХреЗ рдЕрдЪреНрдЫреА рдЕрдиреБрдХреВрд▓ рд╣реИ, рд▓рдЧрднрдЧ 30% рддреЗрд▓ рдХреЗ рд╕рд╛рде рд▓рдЧрднрдЧ 8тАУ12 рдХреНрд╡рд┐рдВрдЯрд▓/рд╣реЗ. рдХреА рднрд░реЛрд╕реЗрдордВрдж рдмреАрдЬ рдЙрдкрдЬ рджреЗрддреА, рдФрд░ рдЙрд╕ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдореЗрдВ рдХрд┐рд╕рд╛рдиреЛрдВ рд╡ рддреЗрд▓ рдорд┐рд▓реЛрдВ рдХреЛ рдЬрд╛рдиреА-рдкрд╣рдЪрд╛рдиреА рд╣реИред

рдореБрдЦреНрдп рд╡рд┐рд╢реЗрд╖рддрд╛рдПрдБ

    рдкреМрдз рдкреНрд░рдХрд╛рд░рдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ рдХреБрд╕реБрдо рдХрд┐рд╕реНрдо
    рдЕрд╡рдзрд┐рд▓рдЧрднрдЧ 120тАУ130 рджрд┐рди
    рдЙрдкрдЬ рдХреНрд╖рдорддрд╛рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рд▓рдЧрднрдЧ 8тАУ12 рдХреНрд╡рд┐рдВрдЯрд▓/рд╣реЗ.; рд▓рдЧрднрдЧ 30% рддреЗрд▓
    рд░реЛрдЧ-рдкреНрд░рддрд┐рд░реЛрдзрдордзреНрдпрдо
    рдорд┐рдЯреНрдЯреАрддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ / рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдкрдЯреНрдЯреА рдХреА рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА
    рд╕реАрдЬрд╝рдирд░рдмреА

рдмреБрд╡рд╛рдИ рд╡ рдЦреЗрддреА

  • рдмреБрд╡рд╛рдИ рдХрд╛ рд╕рдордпрд╕рд┐рддрдВрдмрд░ рдЕрдВрдд рд╕реЗ рдЕрдХреНрдЯреВрдмрд░, рд╣рдЯрддреЗ-рдорд╛рдирд╕реВрди рдХреА рдирдореА рдореЗрдВ рдЧрд╣рд░рд╛ рдбреНрд░рд┐рд▓
  • рдмреАрдЬ рджрд░рдЕрдХреЗрд▓реА рдлрд╝рд╕рд▓ 45 рд╕реЗрдореА рдХрддрд╛рд░реЛрдВ рдореЗрдВ 10тАУ12 рдХрд┐рдЧреНрд░рд╛/рд╣реЗ.; рдореЗрдбрд╝ / рдЕрдВрддрд░-рдлрд╝рд╕рд▓ рд▓рдЧрднрдЧ 5тАУ6 рдХрд┐рдЧреНрд░рд╛/рд╣реЗ.
  • рджреВрд░реА45 рд╕реЗрдореА рдХрддрд╛рд░реЗрдВ; рдХрддрд╛рд░ рдореЗрдВ рд▓рдЧрднрдЧ 20 рд╕реЗрдореА рдкрд░ рдЫрдБрдЯрд╛рдИ
  • рдмреБрд╡рд╛рдИ рд╡рд┐рдзрд┐рдирдо рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА рдореЗрдВ рд╣рд▓ рдХреЗ рдкреАрдЫреЗ 4тАУ6 рд╕реЗрдореА рдЧрд╣рд░рд╛ рдбреНрд░рд┐рд▓ рдХрд░реЗрдВ
  • рд╕рд┐рдВрдЪрд╛рдИрдЬрдорд╛ рдирдореА рдкрд░ рдмрд╛рд░рд╛рдиреА; рдЬрд╣рд╛рдБ рдкрд╛рдиреА рд╣реЛ рд╡рд╣рд╛рдБ рд░реЛрдЬрд╝реЗрдЯ-рд╕реЗ-рд╢рд╛рдЦрд╛ рдкрд░ рдПрдХ рд╕рд┐рдВрдЪрд╛рдИ
  • рдЙрд░реНрд╡рд░рдХрдмрд╛рд░рд╛рдиреА рд▓рдЧрднрдЧ 25:25:0 рдХрд┐рдЧреНрд░рд╛ N:P2O5:K2O/рд╣реЗ. рдмреАрдЬ рдХреЗ рдиреАрдЪреЗ; рд╕рд┐рдВрдЪрд╛рдИ рдкрд░ 40тАУ60 рдХрд┐рдЧреНрд░рд╛ N/рд╣реЗ. рдмрд╛рдБрдЯрдХрд░
  • рдХрдЯрд╛рдИ120тАУ130 рджрд┐рди рдкрд░ рдЬрдм рдкреБрдЖрд▓-рд╕реВрдЦреА рд╣реЛ рддрдм рдХрд╛рдЯреЗрдВ; рдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ рдлрд╝рд╕рд▓, рддреЛ рдардВрдбреА рд╕реБрдмрд╣ рдЬрд▓реНрджреА рд╕реБрд░рдХреНрд╖рд╛рддреНрдордХ рдХрдкрдбрд╝реЛрдВ рдХреЗ рд╕рд╛рде рдХрд╛рдЯреЗрдВ

рдорд┐рдЯреНрдЯреА рд╡ рдЬрд▓рд╡рд╛рдпреБ

рдорд┐рдЯреНрдЯреА

рдЙрдкрдпреБрдХреНрдд рдорд┐рдЯреНрдЯреА
рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ / рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдкрдЯреНрдЯреА рдХреА рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА
pH
6.5тАУ8.0

рдЬрд▓рд╡рд╛рдпреБ

рдЬрд▓рд╡рд╛рдпреБ
рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ рдкрдЯреНрдЯреА рдХреА рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рд░рдмреА рдлрд╝рд╕рд▓; рдмреЗрдореМрд╕рдо рдмрд╛рд░рд┐рд╢ рдпрд╛ рдирдо рдлреВрд▓-рдореМрд╕рдо рдЕрд▓реНрдЯрд░рдиреЗрд░рд┐рдпрд╛ рд╡ рднрд╛рд░реА рдорд╛рд╣реВ рд▓рд╛рддрд╛

рдЙрдкрдЬ рд╡ рдЕрд╡рдзрд┐

рдкрдХрдиреЗ рдХреА рдЕрд╡рдзрд┐

рд▓рдЧрднрдЧ 120тАУ130 рджрд┐рди

рдЕрдкреЗрдХреНрд╖рд┐рдд рдЙрдкрдЬ

рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рд▓рдЧрднрдЧ 8тАУ12 рдХреНрд╡рд┐рдВрдЯрд▓/рд╣реЗ.; рд▓рдЧрднрдЧ 30% рддреЗрд▓

рдЕрд╕рд▓реА рдЙрдкрдЬ рдмреБрд╡рд╛рдИ рдХреЗ рд╕рдордп, рдорд┐рдЯреНрдЯреА, рд╕рд┐рдВрдЪрд╛рдИ, рдореМрд╕рдо, рдмреАрдЬ рдХреА рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рд╡ рдлрд╝рд╕рд▓ рдкреНрд░рдмрдВрдзрди рдкрд░ рдирд┐рд░реНрднрд░ рдХрд░рддреА рд╣реИред

рдХреАрдЯ рд╡ рд░реЛрдЧ рд╕рдВрдмрдВрдзреА рдмрд╛рддреЗрдВ

рдореБрдЦреНрдп рд░реЛрдЧ

рдкреНрд░рдмрдВрдзрди рд╕реБрдЭрд╛рд╡

  • рд╕рдордп рдкрд░ рдФрд░ рдирдореА рдореЗрдВ рдЧрд╣рд░рд╛ рдмреЛрдПрдБ
  • рдкрд╣рд▓реА рдХрд▓реА рдмрд╕реНрддрд┐рдпреЛрдВ рдкрд░ рдорд╛рд╣реВ рдЬрд╛рдБрдЪреЗрдВ рд╡ рдЫрд┐рдбрд╝рдХреЗрдВ
  • рдХреБрд╕реБрдо рд╕реЗ рджреВрд░ 3тАУ4 рд╕рд╛рд▓ рдлрд╝рд╕рд▓-рдЪрдХреНрд░ рд▓реЗрдВ; рдЕрд▓реНрдЯрд░рдиреЗрд░рд┐рдпрд╛ рдХреЗ рд╡рд┐рд░реБрджреНрдз рдмреАрдЬ рдЙрдкрдЪрд╛рд░рд┐рдд рдХрд░реЗрдВ

рдлрд╝рд╛рдпрджреЗ рд╡ рдзреНрдпрд╛рди рд░рдЦрдиреЗ рдпреЛрдЧреНрдп рдмрд╛рддреЗрдВ

рдХрд┐рд╕рд╛рди рдЗрд╕реЗ рдХреНрдпреЛрдВ рдЪреБрди рд╕рдХрддреЗ рд╣реИрдВ

  • рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ / рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА рдХреЗ рдЕрдЪреНрдЫреА рдЕрдиреБрдХреВрд▓
  • рд▓рдЧрднрдЧ 30% рддреЗрд▓ рдХреЗ рд╕рд╛рде рднрд░реЛрд╕реЗрдордВрдж рдЙрдкрдЬ; рд╕реНрдерд╛рдиреАрдп рд╡реНрдпрд╛рдкрд╛рд░ рдХреЛ рдЬрд╛рдиреА-рдкрд╣рдЪрд╛рдиреА

рдзреНрдпрд╛рди рд░рдЦрдиреЗ рдпреЛрдЧреНрдп рдмрд╛рддреЗрдВ

  • рдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ тАФ рдмрд┐рдирд╛-рдХрд╛рдБрдЯреЗ рдХрд┐рд╕реНрдо рдЬрд╝реНрдпрд╛рджрд╛рддрд░ рдирд┐рд░рд╛рдИ рд╡ рдХрдЯрд╛рдИ рдореБрд╢реНрдХрд┐рд▓ рдЯрд╛рд▓рддреА
  • рдХреЛрдИ рдЦрд╝рд╛рд╕ рдЙрдХрдард╛ рдпрд╛ рдорд╛рд╣реВ рд╕рд╣рдирд╢реАрд▓рддрд╛ рдирд╣реАрдВ; рд╕рдорд╕реНрдпрд╛ рд╡рд╛рд▓реЗ рдЦреЗрдд рдкрд░ рд╕рд╣рдирд╢реАрд▓ рдХрд┐рд╕реНрдо рдЪреБрдиреЗрдВ

рдЙрдкрдпреБрдХреНрдд рдХреНрд╖реЗрддреНрд░

рдЬрд┐рди рд░рд╛рдЬреНрдпреЛрдВ рдХреЗ рд▓рд┐рдП рдпрд╣ рдХрд┐рд╕реНрдо рд╕реБрдЭрд╛рдИ рдЧрдИ рд╣реИ тАФ рд╕реНрдерд╛рдиреАрдп рд╕реНрддрд░ рдкрд░ рднреА рдЬрд╛рдБрдЪ рд▓реЗрдВ, рдХреНрдпреЛрдВрдХрд┐ рдПрдХ рд░рд╛рдЬреНрдп рдореЗрдВ рдПрдХ рд╕реЗ рдЬрд╝реНрдпрд╛рджрд╛ рд╕реБрдЭрд╛рдпрд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╣реЛ рд╕рдХрддрд╛ рд╣реИред

  • рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛
  • рдЖрдВрдзреНрд░ рдкреНрд░рджреЗрд╢
  • рдХрд░реНрдирд╛рдЯрдХ

рдЕрдХреНрд╕рд░ рдкреВрдЫреЗ рдЬрд╛рдиреЗ рд╡рд╛рд▓реЗ рд╕рд╡рд╛рд▓

рдордВрдЬреАрд░рд╛ рдХреБрд╕реБрдо рдХрд┐рд╕ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдореЗрдВ рдЙрдЧрд╛рдИ рдЬрд╛рддреА рд╣реИ?

рдордВрдЬреАрд░рд╛ (JSF-1) рддреЗрд▓рдВрдЧрд╛рдирд╛ рд╡ рдЙрддреНрддрд░реА рдЖрдВрдзреНрд░ рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдХреА рдХреБрд╕реБрдо рдкрдЯреНрдЯреА рднрд░, рд╕реНрдерд╛рдиреАрдп рдмрд╛рд░рд╛рдиреА рдХрд╛рд▓реА рдорд┐рдЯреНрдЯреА рдкрд░ рдЙрдЧрд╛рдИ рдЬрд╛рддреА рд╣реИред рдпрд╣ рднрд░реЛрд╕реЗрдордВрдж рдЙрдкрдЬ рд╡ рд▓рдЧрднрдЧ 30% рддреЗрд▓ рд╡рд╛рд▓реА рдХрд╛рдБрдЯреЗрджрд╛рд░ рдХрд┐рд╕реНрдо рд╣реИ, рдЙрд╕ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдореЗрдВ рдХрд┐рд╕рд╛рдиреЛрдВ рд╡ рддреЗрд▓ рдорд┐рд▓реЛрдВ рдХреЛ рдЕрдЪреНрдЫреА рддрд░рд╣ рдЬрд╛рдиреА-рдкрд╣рдЪрд╛рдиреАред

рд╕реНрд░реЛрдд: Professor Jayashankar Telangana State Agricultural University, ICAR-Indian Institute of Oilseeds Research (IIOR), Hyderabad. рд╕рдВрдкрд╛рджрдХреАрдп рдиреАрддрд┐.